Bir belge üzerindeki imza, el yazısı veya sahtecilik şüphesi gündeme geldiğinde birçok kişi, incelemenin yalnızca resmî kurumlarca yapılabileceğini düşünür. Oysa günümüzde özel adli belge inceleme raporu hazırlayabilen uzmanlar ve özel laboratuvarlar, bilimsel yöntemlerle bağımsız değerlendirmeler gerçekleştirebilmektedir. Peki bu özel uzmanlardan alınan raporlar mahkemelerde kullanılabilir mi? Bu yazıda, özel adli belge inceleme raporlarının hukuki dayanağını ve mahkemedeki değerini açıklıyoruz.
Özel Laboratuvarlara ve Uzmanlara Belge İncelemesi Yaptırılabilir mi?
Evet. İmza aidiyeti, el yazısı karşılaştırması, senet ve sözleşme incelemeleri, tahrifat araştırmaları ve diğer adli belge işlemleri özel uzmanlar tarafından gerçekleştirilebilmektedir. Bu kapsamda bağımsız bir imza incelemesi talep edebileceğiniz gibi, el yazısı incelemesi, baskı ve yazıcı analizleri ile belge sahteciliği araştırması da özel uzmanlardan alınabilmektedir.
İnceleme Süreci Nasıl Yürütülür?
Adli belge incelemesi yalnızca görsel değerlendirmeden ibaret değildir. Belgenin niteliğine göre stereo ve dijital mikroskoplar, UV–IR inceleme sistemleri, eğik ışık uygulamaları, görüntü analiz yazılımları ve Forenscope DocEx gibi gelişmiş sistemler kullanılarak teknik analizler yapılır. Bu sistemler sayesinde çıplak gözle görülemeyen detaylar incelenerek belge hakkında bilimsel değerlendirmeler ortaya konabilmektedir. Süreçte kullanılan cihazlar hakkında ayrıntılı bilgiyi adli belge incelemede kullanılan cihazlar yazımızda bulabilirsiniz.
Hukuki Dayanağı Nedir?
Türk hukuk sisteminde tarafların uzman görüşü alma hakkı açık şekilde düzenlenmiştir. Bu nedenle özel adli belge inceleme raporu, keyfi bir değerlendirme değil, kanunda karşılığı bulunan teknik bir mütalaadır.
Ceza Davalarında
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 67. maddesi kapsamında taraflar, uzmanlarından bilimsel mütalaa alarak dosyaya sunabilmektedir.
Hukuk Davalarında
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 293. maddesi kapsamında taraflar, dava konusu olayla ilgili uzman görüşü alabilmekte ve bu görüşü mahkemeye sunabilmektedir. Bu düzenlemeler sayesinde özel uzmanlarca hazırlanan teknik raporlar hukuki süreçlerde değerlendirilebilmektedir. Talep edebileceğiniz uzman görüşü hizmetinin kapsamını ayrıntılı inceleyebilirsiniz.
Uzman Görüşü ile Bilirkişi Raporu Aynı Şey midir?
Bu iki kavram sıklıkla karıştırılır. Bilirkişi raporu, mahkeme tarafından görevlendirilen bilirkişilerce hazırlanır. Uzman görüşü veya bilimsel mütalaa ise tarafların kendi talebiyle uzmanlardan aldığı teknik değerlendirmedir. Mahkeme bu görüşleri inceleyebilir, bilirkişi raporlarıyla karşılaştırabilir, gerek görürse ek inceleme yaptırabilir ve uzmanı duruşmada dinleyebilir. Dolayısıyla özel adli belge inceleme raporu, hukuki süreçte önemli bir teknik katkı sağlar.
Hangi Belgeler İçin Uzman Görüşü Alınabilir?
Adli belge inceleme kapsamında senetler, sözleşmeler, vekâletnameler, çekler, taahhütnameler, vasiyetnameler, kira sözleşmeleri, el yazılı belgeler, imzalı evraklar ve resmî belgeler üzerinde inceleme yapılabilmektedir. Özellikle tahliye taahhütnamesi ve senet ve çek incelemeleri ile belge üzerindeki tahrifat araştırmaları sık talep edilen inceleme türleridir.
Sonuç
Adli belge inceleme alanında özel uzmanlar ve laboratuvarlarca yapılan teknik incelemeler, Türk hukuk sisteminde karşılığı bulunan uzman görüşü niteliğinde değerlendirilebilmektedir. CMK’nın 67. ve HMK’nın 293. maddesi kapsamında alınan bu görüşler, dava öncesinde veya devam eden yargılamada teknik konuların aydınlatılmasına katkı sağlar. Burada belirleyici olan; incelemenin bilimsel yöntemlerle, uygun karşılaştırma materyalleri kullanılarak ve alanında uzman kişilerce gerçekleştirilmesidir.
