Bir kişi gerçekten kendi imzasını atmasına rağmen, ileride bu imzayı inkâr edebilmek amacıyla alışılmış imza karakteristiklerinden bilinçli olarak uzaklaşabilir mi? Bu soru, adli belge inceleme alanında uygulamada zaman zaman karşılaşılan ve teknik açıdan değerlendirilmesi en güç vakalardan biridir.
İmzanın görünümündeki farklılıklar ilk bakışta şüphe uyandırsa da, bilimsel incelemede esas olan yalnızca şekil benzerliği değil; imzanın oluşum süreci, hareket karakteri ve kişiye özgü yazım alışkanlıklarının birlikte değerlendirilmesidir.
İnkâr Kastıyla Atılan İmza Nedir?
İnkâr kastıyla atılan imza; kişinin belgeyi bizzat imzalamasına rağmen, ileride “Bu imza bana ait değildir.” iddiasında bulunabilmek amacıyla kendi imzasını bilinçli olarak alışılmış karakteristiklerinden farklı şekilde oluşturmasıdır.
Buradaki amaç, başka bir kişinin imzasını taklit etmek değil; kişinin kendi imzasını ileride inkâr edebilmek için değiştirmesidir.
Bu Tür İmzalar Nasıl Oluşturulur?
İnkâr amacıyla oluşturulan imzalarda kişi;
- Harf biçimlerini değiştirebilir,
- İmzanın eğimini farklılaştırabilir,
- çizgi yönlerini değiştirebilir,
- İmzayı normalden daha yavaş veya daha hızlı oluşturabilir,
- Bazı karakteristik hareketleri bilinçli olarak kullanmayabilir,
- İmzayı gereğinden fazla sadeleştirebilir veya karmaşıklaştırabilir.
Ancak yazı yazma hareketleri büyük ölçüde istem dışı motor alışkanlıklara dayandığından, karakteristik özelliklerin tamamını bilinçli olarak değiştirmek çoğu zaman mümkün değildir.
Adli Belge İncelemesinde Nasıl Değerlendirilir?
Uzmanlar yalnızca imzanın genel görünümüne bakarak karar vermez. Adli belge inceleme sürecinde imza, oluşum dinamiği bakımından bir bütün olarak ele alınır. İnceleme sırasında;
- Çizgi kalitesi,
- Hareket sürekliliği,
- Kalem baskısı,
- Başlangıç ve bitiş hareketleri,
- Yazı ritmi,
- Doğal varyasyonlar,
- Karakteristik alışkanlıklar,
- Motor koordinasyon izleri
birlikte değerlendirilir. Bu nedenle görünüş olarak birbirinden oldukça farklı duran iki imza, teknik açıdan aynı kişiye ait karakteristik özellikleri taşıyabilir.
İnkâr Kastıyla Atılan İmza ile Sahte İmza Aynı Şey midir?
Hayır. Bu iki kavram birbirinden tamamen farklıdır. Sahte imzada, başka bir kişinin imzası taklit edilmeye çalışılır. İnkâr kastıyla atılan imzada ise kişi kendi imzasını bilinçli olarak değiştirmektedir.
Bu nedenle her iki durum farklı teknik kriterler çerçevesinde değerlendirilir.
İnkâr Kastıyla Atılan İmzalarda Karşılaşılan İnceleme Güçlükleri
İnkâr kastıyla atıldığı değerlendirilen imzalar, adli belge inceleme alanındaki en zor vakalar arasında yer almaktadır. Bu tür dosyalarda yalnızca imza örneklerinin karşılaştırılması, her zaman yeterli teknik veriyi sağlamayabilir.
Uygulamada, yetersiz mukayese materyali veya sınırlı inceleme imkânları nedeniyle farklı uzmanlar tarafından farklı teknik değerlendirmelere ulaşılabilen dosyalarla karşılaşılabilmektedir. Bu durum, bazı vakalarda gerçek imza sahibinin mağduriyet yaşamasına veya sahtecilik iddiasının sağlıklı şekilde değerlendirilememesine neden olabilmektedir.
Bazı olaylarda belgeyi düzenleyen veya belgeye tanıklık eden kişiler, imzanın kendi gözleri önünde atıldığını ifade etmelerine rağmen, teknik inceleme sonucunda imzanın aidiyeti konusunda farklı değerlendirmeler ortaya çıkabilmektedir. Özellikle yalnızca imza örneklerinin bulunduğu ve yeterli mukayese materyalinin sağlanamadığı dosyalarda bu tür güçlüklerle karşılaşılabilmektedir. Bu nedenle incelemenin mümkün olduğunca kapsamlı teknik verilerle desteklenmesi büyük önem taşımaktadır.
Olası İnkâr İddialarına Karşı Önleyici Bir Uygulama
İleride ortaya çıkabilecek imza inkârı iddialarının önüne geçebilmek amacıyla, özellikle yüksek hukuki önem taşıyan sözleşmeler, senetler, taahhütnameler ve benzeri belgelerde yalnızca imza alınması yerine, imza sahibinin aynı belge üzerine kendi el yazısıyla kısa bir metin, ad-soyad veya tarih yazması da faydalı bir uygulama olabilir. (Senet ve çekteki el yazılarının borçlu olan tarafa yazdırılması oldukça faydalı olacaktır.)
Bu yöntem sayesinde, ilerleyen süreçte imzanın inkâr edilmesi hâlinde uzman yalnızca imzayı değil, aynı belge üzerindeki el yazısını da teknik açıdan değerlendirme imkânı bulur.
El yazısı; harf oluşumları, çizgi karakteri, yazım alışkanlıkları, hareket ritmi ve doğal varyasyonlar bakımından imzaya göre çok daha fazla karakteristik özellik içerir. Bu nedenle aynı belge üzerinde bulunan el yazısı, incelemeye ek teknik veri sağlayarak daha kapsamlı bir değerlendirme yapılmasına katkıda bulunabilir.
Her ne kadar bu uygulama hukuken zorunlu olmasa da, özellikle önemli hukuki işlemlerde belgeye imzanın yanında kısa bir el yazısı eklenmesi, ileride doğabilecek inkâr iddialarında maddi gerçeğin ortaya çıkarılmasına katkı sağlayabilecek pratik ve önleyici bir tedbir olarak değerlendirilebilir.
İnkâr Kastıyla Atılan İmzalarda Doğru Değerlendirmenin Önemi
İnkâr kastıyla atılan imzalar, adli belge inceleme alanında teknik uzmanlık ve titiz değerlendirme gerektiren vakalar arasında yer almaktadır. Bu tür dosyalarda yalnızca imzanın genel görünümüne bakılarak sonuca ulaşılması doğru değildir. Bilimsel inceleme; imzanın karakteristik özellikleri, hareket yapısı, doğal varyasyonları ve mevcut tüm mukayese materyallerinin birlikte değerlendirilmesini gerektirir.
Özellikle önemli hukuki belgelerde imza sahibinin, imzasının yanında aynı belge üzerine kendi el yazısıyla kısa bir metin, ad-soyad veya tarih yazması (senet ve çekteki yazıların borçlu tarafından yazılması); ileride ortaya çıkabilecek inkâr iddialarında incelemeyi destekleyen önemli bir unsur olabilir. Bu uygulama hukuken zorunlu olmamakla birlikte, teknik değerlendirmenin daha güçlü verilere dayanmasına katkı sağlayabilecek önleyici bir tedbirdir. Böylece hem olası mağduriyetlerin azaltılması hem de maddi gerçeğe ulaşılmasının kolaylaştırılması açısından daha sağlıklı bir inceleme zemini oluşturulabilir.
